Als je rijlessen wilt starten, is een van de eerste keuzes: ga ik rijles op een schakelwagen of op een automaat? Het antwoord heeft meer gevolgen dan je denkt — niet alleen voor je lessen, maar ook voor je rijbewijs en de auto’s die je daarna mag besturen.
Schakel vs. automaat: het verschil in rijbewijs
In Nederland worden beide varianten erkend als rijbewijs B, maar er zit een wezenlijk verschil in wat je na het examen mag:
- Schakelrijbewijs: je mag zowel auto’s met handgeschakelde versnellingsbak als automaten besturen.
- Automaat-rijbewijs (code 78): je rijbewijs krijgt een beperking — je mag daarna officieel alleen automaten besturen. Voor een schakelauto heb je een aanvullend praktijkexamen nodig.
Die beperking staat bekend als code 78 en wordt door het CBR automatisch vermeld op je rijbewijs als je examen doet op een voertuig met automatische transmissie.
Theorie-examen: gelijk voor beide
Het CBR theorie-examen is identiek voor automaat- en schakelkandidaten. Je maakt hetzelfde kennisgedeelte (65 meerkeuzevragen) én de gevarenherkenningsfilmpjes. De keuze voor automaat of schakel speelt pas een rol bij je praktijkexamen.
Bereid je theorie goed voor, want een mislukking vertraagt de start van je rijlessen. Op Rijdeal.nl vind je een onafhankelijke vergelijking van de populairste theorie-apps voor rijbewijs B.
Wat kost een automaat-rijbewijs versus schakel?
De CBR-examenbedragen zijn gelijk, ongeacht het type auto. Het verschil zit in de rijlessen:
- Rijles op een automaat kost doorgaans €3–€5 meer per uur dan op een schakelwagen, omdat automaten duurder zijn in aanschaf en onderhoud voor rijscholen.
- Omdat je minder vaardigheden hoeft te beheersen (koppelen, schakelen, helling starten), heb je gemiddeld minder lessen nodig. Dat compenseert het hogere uurtarief gedeeltelijk.
Hoeveel lessen je nodig hebt, hangt sterk af van je aanleg en rijervaring. Er is geen garantie dat een automaat goedkoper uitvalt — dat hangt af van de rijschool en jouw leertempo.
Wanneer kies je voor een automaat?
Een automaat heeft duidelijke voordelen in specifieke situaties:
- Lichamelijke beperkingen: als je moeite hebt met je linkervoet of -arm door een aandoening of beperking, is een automaat soms de enige haalbare optie.
- Rijangst of rijstress: de extra mentale belasting van schakelen wegvallen kan helpen om rustiger en geconcentreerder te leren rijden.
- Je rijdt toch al alleen automaten: als je weet dat je een elektrische auto of hybride gaat kopen — die zijn bijna altijd automaten — dan is code 78 nauwelijks een beperking.
- Snel rijbewijs nodig: wie vlot wil slagen en minder tijd heeft, kan bij een automaat sneller de basistechniek beheersen.
Let op: elektrische auto’s vallen wettelijk onder de categorie automaat. Doe je examen op een EV, dan krijg je ook code 78 op je rijbewijs.
Wanneer kies je voor schakel?
De schakelwagen geeft maximale vrijheid. Met een volledig rijbewijs B mag je élke personenauto besturen — automaat én schakel. Dat is relevant als:
- Je nog niet weet welk type auto je later gaat rijden.
- Je regelmatig leenauto’s, huurauto’s of bedrijfswagens gebruikt — die zijn in Europa nog vaak schakel.
- Je af en toe de auto van vrienden of familie wilt lenen.
- Je een volledig rijvaardigheidsrepertoire wilt opbouwen als basis.
Statistisch gezien zijn schakelrijbewijzen in Nederland nog het meest gangbaar. Maar het aandeel automaten groeit snel door de opkomst van elektrisch rijden — steeds meer nieuwe auto’s hebben geen schakelbak meer.
Code 78 later laten verwijderen: hoe werkt dat?
Heb je een rijbewijs met code 78 en wil je later alsnog schakel mogen rijden? Dan doe je een aanvullend praktijkexamen bij het CBR op een handgeschakelde auto. Je hoeft geen nieuw theorie-examen te doen — alleen het praktijkexamen herhaalt.
Na het slagen wordt de beperking van je rijbewijs verwijderd en mag je voortaan ook schakelauto’s besturen. De kosten zijn gelijk aan een standaard praktijkexamen B.
Automaat en 2toDrive
Doe je mee aan het 2toDrive-programma en wil je rijexamen doen op een automaat? Dat is toegestaan. Je begeleider rijdt ook in een automaat, en alle overige regels voor begeleid rijden gelden onveranderd. Slaag je, dan ontvang je het begeleidingsdocument — maar ook hier staat code 78 op je rijbewijs als je op een automaat hebt gereden.
Praktische checklist
Overweeg deze vragen voordat je een keuze maakt:
- Welke auto ga ik na mijn rijbewijs rijden? Elektrisch of hybride? Dan maakt code 78 weinig uit.
- Heb ik een lichamelijke beperking? Overleg met je huisarts of een automaat medisch beter past.
- Wat is mijn budget? Bereken het totaal: uurtarief × verwacht aantal lessen bij jouw rijschool.
- Heb ik haast? Minder te leren vaardigheden bij een automaat kan het leerproces verkorten.
- Wil ik maximale flexibiliteit? Kies dan schakel.
Samenvatting
| Schakel | Automaat | |
|---|---|---|
| Code 78 op rijbewijs | Nee | Ja |
| Rijbewijs geldig voor | Schakel + automaat | Alleen automaat |
| Gemiddeld uurtarief rijles | Lager | Hoger |
| Gemiddeld aantal lessen | Meer | Minder |
| Code 78 later verwijderen | Niet van toepassing | Aanvullend praktijkexamen nodig |
De keuze hangt af van jouw situatie, toekomstplannen en budget. Weet je niet welke rijschool het beste aansluit bij jouw wensen — automaat of schakel — dan helpt Rijdeal.nl je om rijscholen te vergelijken op locatie, prijs en specialisatie.
Vergelijk ook welke theorie-app het beste bij jouw leerstijl past op Rijdeal.nl — zodat je theorie-examen geen struikelblok wordt voordat je überhaupt achter het stuur kruipt.